اقْتَرَبَ ۷۹۰ الحج
يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ ﴿۱﴾ يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ وَتَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى وَلَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ ﴿۲﴾
ائ مردم بترسید از رب خود بیشک زلزله قیامت چیزی است هیبتناک ﴿۱﴾
روزی که ببینید آنرا غافل میشود هر زن شیر دهنده از طفلی که شیرش میدهد و بیندازد هر زن حامله حمل خود را و ببینی مردم را مست و حال اینکه نیستند مست (به نوشیدن چیز مستی آور) و لیکن عذاب اللّه تعالٰی سخت است ﴿۲﴾
بعضی آیت های این سوره مکی است و بعضی آیات مدنی است - مفسر قرطبی از غزنوی نقل کرده است که این سوره از سوره های عجیب است از سببی که در این بعضی آیات در شب نازل شده است و بعضی در روز و بعضی در سفر نازل شده است و بعضی در حضر و بعضی ناسخ است و بعضی منسوخ و بعضی از صلح است و بعضی از جنگ و بعضی محکم است و بعضی متشابه است -
ربط: این با انبیاء این است که در سوره گذشته عجز و احتیاج انبیاء علیه السلام را برای اللّه تعالٰی ذکر کرد در این سوره رد بر کسانی است که احتیاج و عجز را به غیراللّه پیش میکنند - دوم اینکه در اول آن سوره نزدیکیت قیامت را ذکر کرد در اول این سوره زلزلة الساعة را ذکر میکند - سوم اینکه درآن سوره یکی بودن دین را ذکر کرد که اِن هٰذه امتکم امة وَاحِده الایة در این سوره تفرق و گروه های مردمان را ذکر میکند -
دعویٰ این سوره: اثبات توحید به ده دلایل و با رد بر تمام اقسام شرک است و اثبات بعث است با دلایل عقلی و به همراه تخویف و بشارت -
خلاصه این سوره:
این سوره به چهار باب تقسیم است باب اول الی (۲۵) است دراین هردو دعوی و تخویف اخروی ذکر است در (۲،۱) باز هفت زجر و سه دلایل عقلی است و تخویف اخروی تفصیلاً و بشارت اخرویه تفصیلاً است -
[۱] در این دعوی توحید و دعوی اثبات قیامت است به همراه ذکر نمونه کلان قیامت -
فایده: از ترتیب ابتداء قرآن سوره چهارم (سوره النساء) شروع است به يَا أَيُّهَا النَّاسُ و از نصف قرآن نیز سوره چهارم شروع است به يَا أَيُّهَا النَّاسُ ، در آن سوره (النسآء) مبدا خلق را ذکر کرده است و در این سوره منتهیٰ (قیامت) را ذکر کرده است در (زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ) یک تفسیر این است که پیش از قایم شدن قیامت به همراه فنا شدن مخلوق این زلزله بر تمان زمین می آید چنانچه در سوره زلزال نیز این مراد است - تفسیر دوم این است مراد از این هیبت بزرگ در میدان حشر است مانند که در حدیث صحیح آمده است که اللّه تعالٰی به آدم علیه السلام حکم میکند (و در روایت دیگر که حکم میکند به ملائيک واین هردو جمع شده میتواند) که از اولاد خویش گروه جهنم را جدا کن او پرسان خواهد کرد از چندی چند اللّه تعالٰی خواهد فرمود از هزار یک کم هزار را جدا کن برای جهنم و یک تن به جنت میرود دراین هنگام هیبت کلان بر مردم می آید امام بخاری این حدیث را در تفسیر این آیت ذکر کرده است و ابن جریر نیز این توجیه را برگزیده است -
[۲] در این آیت ذکر شان هیبت زلزله است پس اگر از زلزله مراد تفسیر اول باشد پس این حالات که در این آیت ذکر شده است بر حقیقت حمل است و اگر از زلزله تفسیر دوم باشد پس این حالات بر فرض (بطورمثال) و تقدیر حمل است یعنی فرض کنید در آنروز حامله و مرضعه موجود شوند این حال شان خواهد بود -
فایده: مرضع و مرضعه هردو لفظ برای زنان استعمال میگردند لیکن فرق ایشان این است که هنگامیکه به طفل پستان را در دهانش میدهد در این وقت برایش مرضعه گفته میشود و در حالات عام برایش مرضع گفته میشود مطلب این است که برای طفل شیر دادن این بسیار حالت محبت است لیکن در این وقت از طفل خود غافل خواهد شد از سببی که هیبت بسیار زیاد میباشد و همچنین ذات حمل و حامل هر دو صفت زنانه اند لیکن فرق این است که ذات حمل آن زنانه است که حمل آن اشکار باشد و نزدیک باشد و حامل برایش در اوقات عام حمل گفته میشود -