وَمَنْ يَقْنُتْ ۱۰۵۳ فاطر
الْحَمْدُ لِلَّهِ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ جَاعِلِ الْمَلَائِكَةِ رُسُلًا أُولِي أَجْنِحَةٍ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ يَزِيدُ فِي الْخَلْقِ مَا يَشَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ﴿۱﴾ مَا يَفْتَحِ اللَّهُ لِلنَّاسِ مِنْ رَحْمَةٍ فَلَا مُمْسِكَ لَهَا وَمَا يُمْسِكْ فَلَا مُرْسِلَ لَهُ مِنْ بَعْدِهِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ﴿۲﴾
همه صفات خدا بودن خاص اللّه تعالٰی راست که آفریننده آسمانها و زمین است مقرر کننده ملائیک است رسولان دارای بال اند دو دو بال و سه سه بال و چهار چهار بال زیاده میکند در پیدایش آنچه میخواهد هرآئینه اللّه تعالٰی بر هر چیز توانا است ﴿۱﴾
آنچه کشاده گرداند اللّه تعالٰی برای مردم از رحمت پس هیچ باز دارنده نیست آنرا و آنچه را بسته کند پس نیست هیچ باز کننده برای او بعد از بسته کردن او و اللّه تعالٰی غالب باحکمت است ﴿۲﴾
ربط: این سوره با سوره سبا به چند طریقه است طریقه اول این است که در آن سوره دلایل نقلی به اثبات توحید است حالا در این سوره سیزده دلایل عقلی را به همراه مثالها ذکر میکند - طریقه دوم این است که در آن سوره رد بود بر شبهات در این سوره بر آن تفریع بر رد شرک فی التصرف و فی الدعاء است -
دعویٰ این سوره: رد بر شرک فی الدعاء است با دلایل عقلی و مثالها -
خلاصه سوره:
در این سوره سه باب است - باب اول الی (۱۵) است در این دعوی توحید به دو تعبیر است الحمدلِلّهِ و لااله الاهو - و هشت دلالیل عقلی به ترتیب نیکو است و در میان دلایل تسلیت به رسول اللّه صل اللّه وعلیه وسلم است و تحذیر به دو فریب دهندگان و تخویف و بشارت است و در اخیر تفریع به رد شرک فی الدعاء است -
[۱] در این آیت دعوه توحید به الحمدلِلّه است و این سوره پنجم در قرآن است که در اول آن حمد ذکر است (فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ) فطر در اصل آن است که یک چیز بترکد و چیز دیگری از آن اشکار شود مانند که بیره بترکد و دندان از آن اشکار شود یا زمین بترکد و آب از آن بیرون آید پس اینجا دو توجیه است اول اینکه که از عدم (نبودن) به وجود اشکار کرد و این معنی مشهور است توجیه دوم این است که آسمان را ترکانید (دروازه ها در آن ساخت) پس ملائيک از آن فرود می آیند و وحی نازل میشود و از بالا بارانها نازل میشود و زمین را ترکانید پس چشمه های آب ، خزانه های طلا و نقره و تیل و بوته ها و درخت ها از آن بیرون می آرد - و جمله بعدی نیز به این معنی مناسبت دارد (جَاعِلِ الْمَلَائِكَةِ رُسُلًا) این ذکر آن مخلوق است که با ایشان ربط میان آسمان و زمین است (رُسُلًا) یعنی به ذریعه ملائیک وحی به انبیاء علیهم السلام میفرستد و الهام و خوابهای راستین به اولیاء می آید و به واسطه ملائيک اعمال همه بندگان را مینویسد و به واسطه همین ملائيک حفاظت بعضی بندگان را میکند - این همه در این آیت داخل است (يَزِيدُ فِي الْخَلْقِ مَا يَشَاءُ) اشاره است که بالهای بعضی ملائيک زیاده تر است چنانچه در حدیث مسلم وارد است که نبی صل اللّه وعلیه وسلم جبرائيل علیه السلام را به شکل اصلی آن دید که کناره های آسمان را پوشیده بود و ششصد بال او بود - و به کیفیت تفصیلی این بالها اللّه تعالٰی عالم است -
[۲] این دلیل عقلی دوم است - بعد از خلق اعیان ذکر وسعت حالات و تکلیف است (رَحْمَةٍ) این لفظ شامل به وسعت رزق و صحت و عافیت و خوشحالی و بارانها و به هر نوع نعمت دنیویه و نعمت دینیه است - و در این آیت رد به شرک فی التصرف است -