حم ۱۲۵۳ الحجرات
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ﴿۱﴾
ائ مومنان پیشی مجوئید از اللّه تعالٰی و رسول او و بترسید از اللّه تعالٰی هرآئينه اللّه تعالٰی شنوا بر هر چیز و دانا بر هر چیز است ﴿۱﴾
ربط: این سوره با سوره الفتح از چندین و جوه است وجه اول این است چون در سوره پیش شان صحابه کرام و شان ترقی کردن شان به طریقه مثال ذکر شد حالا در این سوره اداب را ذکر میکند برای دفع اختلاف و تفرق میان ایشان و در میان همه مسلمانان - وجه دوم در سوره پیش صدق رسول اللّه صل اللّه وعلیه وسلم را ذکر کرد حالا در این سوره برای احترام کردن آن اصول را ذکر میکند -
دعویٰ این سوره: ذکر اصول و اداب برای دفع اختلاف و تفرق و برای بقا اتحاد و انفاق که به طریقه ده اوامر و هشت نواحی است -
خلاصه سوره این است: که در این هفت ادب را برای دفع کردن تفرق ذکر میکند و باز زجرها به منافقان است که آنها رعایت این اداب را نمی کنند و اوصاف مومنان برای تمیز دو گروه - و زجر بر منافقان بر دعوی کردن ایمان ایشان است که این دعوی برای این است که به اللّه تعالٰی خبر میدهند یا برای اینکه بر رسول احسان اشکار میکنند و این هر دو اخلاق بد است و در اخیر رد بر شرک فی العلم است - تفصیل آداب این است ادب اول این است که در مقابله قرآن و سنت رائ هیچ یکی را و رائ خود را پیش نکنید به این تفرق می آید و رعایت کردن قرآن و سنت در تمام امور و در اوقات مقرره آن در (۱) و دوم نگهداشتن خود را از توهین اصحاب شرع و از احکام شرعیه و رعایت کردن کیفیات و صفات احکام شرعیه در (۲) باز بشارت است به ادب کنندگان در (۳) و زجر به ترک کنندگان ادب در (۵،۴) - ادب سوم نگهداشتن خود را از قبول کردن خبر فاسق تا اختلاف نیاید و تحقیق کردن خبر آن و ترغیب به اطاعت رسول اللّه صل اللّه وعلیه وسلم است و عمل کردن به مقتضی ایمان در (۸،۷) - امر کردن به مصالحت در بین مومنان برای دفع کردن اختلاف و جدال در (۱۰،۹) - ادب پنجم خود را نگهداشتن از تذلیل و تحقیر مومنان با سه طریقه و این پیدا میگردد از تکبر کردن یعنی تکبر مکنید این در (۱۱) است - ادب ششم نگهداشتن خود را از آن کارهائیکه که اسباب پیدایش اختلاف و تفرق است و این از حسد کردن بوجود می آید یعنی بعض و حسد مکنید این در (۱۲) است - ادب هفتم نگهداشتن خود را از فخر و تعصب نسبی این نیز سبب تفرق است و این از خصلت جاهلیت پیدا میشود یعنی از اخلاق جاهلیت خود را نگهدارید و اکرام کردن به سبب تقوی نه به سبب نسب در (۱۳) بعد از آن بحث اهل نفاق است -
[۱] این باب اول برای بوجود آوردن اتحاد و اتفاق است و برای دور شدن از تفرق و اختلاف مفسر قرطبی ذکر کرده است که آیت عام است به بسیار واقعات شامل است شاید که این آیت بغیر سبب خاصه نازل شده باشد - یعنی به ذکر کردن نزول خاص ضرورت نیست (لَا تُقَدِّمُوا) فعل متعدی است مفعول آن پنهان است یعنی لاتقدمو ارٰئکم و اقوالکم و افعالکم رائ و گفتار و عمل های خود را پیش مکنید (بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ) مراد از این قرآن و حدیث و حکم اللّه تعالٰی و رسول اللّه صل اللّه وعلیه وسلم است و لفظ بین یدی به معنی روبرو حاضر شدن و به دستها و نزدیک نشستن است لیکن بطور مثال و با کنایه مراد از ان نفس حضور است یعنی حکم اللّه تعالٰی و رسول حاضر است پس از نفس خود قول و عمل و رائ اوقات و طریقه مسازید (إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ) چون تقدم در اقوال میباشد پس برای آن سمیع اورد یا در اعمال و عقیده میباشد برای آن علیم ذکر کرد -