حم ۱۲۶۱ ق
ق وَالْقُرْآنِ الْمَجِيدِ ﴿۱﴾ بَلْ عَجِبُوا أَنْ جَاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ فَقَالَ الْكَافِرُونَ هَذَا شَيْءٌ عَجِيبٌ ﴿۲﴾
ق - قسم است به قرآن با شرافت ﴿۱﴾
بلکه ایشان تعجب میکنند از آنکه آمده به ایشان ترساننده از ایشان پس گفتند کافران این چیزیست عجیب ﴿۲﴾
از این سوره باب چهارم است برای اثبات قیامت و در این چهار سوره است :ق، زاریات، طور و نجم -
ربط: این سوره با سوره پیش به چند طریقه است اول اینکه وقتیکه اداب اتحاد برای مومنان ذکر شد در این سوره برای رعایت این آداب تخویف ذکر میکند با آمدن یوم الخروج، یوم الوعید، یوم الخلود - طریقه دوم چون ذکر شد که کرامت به سبب تقوی است در این سوره ذکر میکند شان متقیان را -
دعویٰ این سوره: اثبات بعث بعد الموت است به ذکر خروج مرده ها از زمین در (۱۱) و (۱۴) و به عذاب های دنیویه بر اقوام پیشین و اثبات توحید است بر رد شرک فی التصرف و فی العلم و با ذکر چهار اسماء حسنی -
خلاصه سوره این است:
که تقسیم به دو باب است باب اول تا (۱۶) است در این گواهی قرآن را بر اثبات بعث بعد الموت ذکر میکند در (۱) باز زجر به منکرین است در (۵،۳،۲) باز یک دلیل عقلی علمی و سه دلیل تصرفیه عقلیه علوی وسطی و سفلی را برای اثبات قیامت ذکر میکند و هر دلیل مشتمل بر سه سه چیز است باز دعوی سوره در (۱۱) باز ذکر عذاب بر منکرین پیشین است برای تخویف مردمان موجوده در سه آیات باز زجر در (۱۵) است -
[۱] (ق) این از مقطعات است در بسیار سوره ها بحث بر آن گذشته است - در این سوره چنان الفاظی که مشتمل بر حرف قاف است چهل و هشت است پس این نیز وجه مناسبت با حرف قاف است در اول سوره - و ابن کثیر آن قول را ذکر کرده است که کسی گفته است که مراد به این کوه، کوه قاف است باز گفته است که این سخن های زنادقه است و در این آن روایتی که از ابوحاتم رازی است او اکثر منقطع است بهتر اینکه آیت بعدی جواب قسم است و (بَلْ) نیز در جواب قسم ذکر میشود و به معنی قد می آید -
[۲] (بَلْ عَجِبُوا أَنْ جَاءَهُمْ مُنْذِرٌ) چون مقصد سوره ثابت کردن بعث بعدالموت است و این مسئله انذار (ترس) است از این سبب صرف انذار را ذکر کرد (هَذَا شَيْءٌ) بهتر این است که به هذا اشاره به بعث بعدالموت است چنانچه در آیت بعد ذکر میکند بعضی علماء گفته اند که اشاره به توحید است مانند سوره ص(۵) و بعضی گفته اند که اشاره است که رسول بشر است (عَجِيبٌ) کاری که خلاف عادت مردمان باشد ایشان به آن عجیب و ناشناس میگویند - لیکن وقتیکه بر قدرت های اللّه تعالٰی فکر شود پس زنده کردن دوباره هیچ کار عجیب نیست پس تعجب کردن این منکران بیجا است -