تَبَارَكَ الَّذِي ۱۴۲۴ اَلْمَعَارِج
سَأَلَ سَائِلٌ بِعَذَابٍ وَاقِعٍ ﴿۱﴾ لِلْكَافِرِينَ لَيْسَ لَهُ دَافِعٌ ﴿۲﴾ مِنَ اللَّهِ ذِي الْمَعَارِجِ ﴿۳﴾ تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ ﴿۴﴾ فَاصْبِرْ صَبْرًا جَمِيلًا ﴿۵﴾
خواست یک خواهنده عذاب واقع شدنی را ﴿۱﴾
برای کافران که نیست آنرا هیچ دفع کنندهٔ ﴿۲﴾
از جانب اللّه تعالٰی که صاحب آسمانها است ﴿۳﴾
بالا میروند ملائک و روح بسوی آن در روزی که هست مقدار آن پنجاه هزار سال ﴿۴﴾
پس صبر کن صبر نیکو ﴿۵﴾
ربط: این سوره با سوره پیش از چندین وجوه است وجه اول این است که در آن سوره ذکر شد عظمت شان عذاب قیامت در این سوره زجر است بر کسی که در باره این عذاب سوال میکند - وجه دوم این است که در آن سوره اوصاف منکرین را ذکر کرد در این سوره اوصاف مومنین را ذکر میکند -
دعویٰ این سوره: زجر به منکرین است و تخویف اخروی به ذکر احوال قیامت است و بشارت است با نجات با ذکر اوصاف مومنین -
خلاصه سوره:
اول زجر به استهزاء عذاب است ، به همراه ذکر عظمت عذاب به پنج طریقه و تسلیت تا (۵) است و ذکر احوال قیامت الی (۱۱) باز ذکر فدیه دادن است با پنج چیز الی (۱۴) باز ذکر هیبت شان آتش جهنم و اوصاف اهل آتش که مجموعاً ده است الی (۲۱) باز ذکر ده صفات موحدین است به همراه بشارت الی (۳۵) باز زجر است با ذکر پنج حالات منکرین الی (۴۲) و اختتام سوره به تخویف اخروی است به پنج حالات -
[۲،۱] این زجر به استعجال عذاب است (سَائِلٌ) در نکره اشاره است که هر کس این سوال را میکند پس سزاوار زجر است - این پنج احوال عذاب ذکر شد ، عذاب ، واقع ، للکافرین ، لیس له دافع ، من اللّه -
[۳] (الْمَعَارِجِ) مفسرین بسیار اقوال ذکر کرده اند (۱) آسمانها (۲) مراتب ملائک (۳) درجات بزرگ (۴) انعامات بزرگ اللّه تعالٰی (۵) عظمت و بلندی -
[۴] (وَالرُّوحُ) مراد از آن جبرئیل علیه السلام است و این قول مشهور است یامراد از آن ارواح مردگان (نیکان) است که به آسمان هفتم بالا میرود (خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ) به توجیه اول این مقدار وقت عروج ملائک است از اسفل سافلین تا عرش عظیم این قول را ابن کثیر از ابن ابی شیبه نقل کرده است و در سوره سجده (۵) (که مقدار عروج مراد است) او از این زمین تا آسمان اول مقدار عروج است و به توجیه دوم این مقدار روز قیامت است و این از ابن عباس رضی اللّه عنهما منقول است و این مقدار را در کتاب الزکوة مسلم و ابوداود و نسائی در حدیث صحیح مرفوع ذکر کرده است و در سوره سجده (۵) (که مقدار روز قیامت مراد شود) تطبیق این است که پنجاه مقامات روز قیامت است و هر مقام هزار سال است و این را خطیب شربینی در سراج المنیر از یمان نقل کرده است -
[۵] این تسلیت است و متعلق به سأل است یعنی این سوال آنها به طور استهزاء است پس در مقابله آن صبر در کار است (صَبْرًا جَمِيلًا) این آن صبری است که در آن به مخلوق شکوه نباشد پس به مخلوق اشکار نمی گردد که صاحب مصیبت که هست -