تَبَارَكَ الَّذِي ۱۴۳۶ اَلْجِنّ
قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ أَنَّهُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ فَقَالُوا إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآنًا عَجَبًا ﴿۱﴾
تو بگو وحی شده به من که به تحقیق گوش نهاندند یک گروه از جنیات پس ایشان گفتند هرآئينه ما شنیدیم قرآن عجبی (دارای مضمون) ﴿۱﴾
ربط: این سوره با سوره نوح از چندین وجوه است وجه اول این است که در سوره پیش دلیل نقلی بر توحید از نوح علیه السلام بود در این سوره دلیل نقلی است از جنات - وجه دوم در آن سوره تشجیع بر دعوت بود در واقعه نوح علیه السلام در این سوره تشجیع است به واقعه جنیات -
دعویٰ این سوره: رد بر شرک است به واقعه جن و به دلیل وحی از نبی صل اللّه وعلیه وسلم و در این رد شرک است عموماً و خصوصاً رد است بر اتخاذالولد و به شرک فی العلم و فی الدعا و فی التصرف و بر فی الاستعاذه -
خلاصه سوره:
در این هشت دلیل وحی است اول از (۱) الی (۱۵) در این سیزده اقوال جنیات نقل است و دلیل وحی دوم در (۱۶) ترغیب به توحید است به وسعت رزق و تخویف به اعراض کردن - دلیل سوم در (۱۸) است که در آن تخصیص سجود برای اللّه تعالٰی است با رد بر شرک فی الدعا - دلیل چهارم مخالفت مشرکین به دعوت کننده است در (۱۹) - دلیل پنجم در (۲۰) است به رد شرک فی الدعا دلیل ششم وحی است رد به شرک فی التصرف در (۲۱) دلیل هفتم در (۲۲) به رد شرک فی الاستعاذه باز تخویف اخروی و دنیوی در (۲۴،۲۳) است دلیل هشتم وحی در (۲۶،۲۵) است به رد شرک فی العلم با ذکر عظمت رسولان - و تفصیل سیزده اقوال جنات این است تصدیق قرآن در (۱) نفی از شرک عموماً در (۲) سوم نفی صاحبه و ولد از اللّه تعالٰی در (۳) چهارم نسبت سفاهت به مشرکان در (۴) پنجم تقلید پدران به گمان صدق ایشان در (۵) ششم ذکر شرک فی الاستعاذه در (۶) هفتم انکار عقیده بعث بعدالموت یا بعثت رسول در (۷) - هشتم حال جنات بعد از نزول قرآن و پیش از نزول قرآن در (۹،۸) - نهم عدم علم آنها بر غیب در (۱۰) - تفرق ایشان پیش از نزول قرآن در (۱۱) - و یازدهم اظهار عجز ایشان به همراه رد بر شرک فی التصرف در (۱۲) - دوازدهم ایمان ایشان بر قرآن با بشارت در (۱۳) - سیزدهم تفرق ایشان بعد از نزول قرآن در (۱۵،۱۴) -
[۱] (قُلْ أُوحِيَ إِلَيَّ) این دلالت میکند که نبی صل اللّه وعلیه وسلم در هنگام استماع قرآن این جنات را ندیده بود و نه از ایشان خبربود بلکه بعد به ذریعه وحی اللّه تعالٰی برای او خبر داد و با این معلوم شد که نبی صل اللّه وعلیه وسلم عالم الغیب نبود (اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِنَ الْجِنِّ) طریقه استماع آنها در سوره احقاف (۲۹) ذکر است و این جنات مقام نینویٰ بودند - هفت کسان بودن یا نه بودند - بعضی گفته اند که سه تن از اهل حران و چهار از اهل نصیبین بود - و در این واقعه بسیار فواید است اول اینکه معلوم شد که محمد رسول اللّه صل اللّه وعلیه وسلم رسول بشر و جن هر دو بود دوم اینکه جنات لغات و زبان ما را میدانند مانند انسانان سوم اینکه قرآن چنین کتاب معجز است که جنات با وجود سرکشی به ایمان مجبور شدند (عَجَبًا) قرآن به اعلی درجه فصاحت و بلاغت عجیبه است یعنی مثال ندارد یا تعجب از این سبب بود که در آن مسئله عجیب (از توحید) بود که ایشان در این زمانه از یهود و نصارا نه شنیده بودند - مانند که مشرکان نیز بااو لَشَیٌءٍ عُجَابْ گفته بودند در سوره ص (۵) ذکر است -