عَمَّ ۱۵۳۹ اَلْاِنْشِرَاح
أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ ﴿۱﴾ وَوَضَعْنَا عَنْكَ وِزْرَكَ ﴿۲﴾ الَّذِي أَنْقَضَ ظَهْرَكَ ﴿۳﴾ وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ ﴿۴﴾
آیا نکشودیم برای تو سینه ات را ﴿۱﴾
و سبک ساختیم از تو بار ترا ﴿۲﴾
آنکه سنگین ساخته کمر ترا ﴿۳﴾
و رفعت دادیم برای تو ذکر (یاد کردن) ترا ﴿۴﴾
ربط: این سوره با سوره الضحیٰ از چندین وجوه است وجه اول این است که در آن سوره یک نوع تسلیت به نبی صل اللّه وعلیه وسلم بود و در این تسلیت به نوع دیگر است - وجه دوم در آن سوره تذکیر بود به سه انعامات پیش از نبوت و در این سوره تذکیر است به سه انعامات بعد از نبوت -
دعویٰ این سوره: تسلیت به نبی صل اللّه وعلیه وسلم است در (۶،۵) و وعده یُسر است بعد از عُسر به دلیل سه نعمت ها و ترغیب دادن است در (۸،۷) بر دعوت و یک اسم اللّه تعالٰی (رب) ذکر است و سه صفات فعلیه است -
خلاصه سوره این است:
که اول یاد آوری سه نعمت است باز تسلیت به یُسر است باز ترغیب بر دعوت است به محبت اللّه تعالٰی -
فائده: در این دو سوره مقصد کلان اثبات صدق رسول اللّه صل اللّه وعلیه وسلم است -
[۱] این انعام اول را ذکر میکند و این انعام در دعا موسیٰ علیه السلام ذکر است در سوره ظٰه (۲۵) واین سبب هدایت است مانند در سوره انعام (۱۲۵) و سبب نور است مانند در سوره نور (۲۲) و مراد از شرح صدر دادن علوم ضروری و معارف است و زائل هر نوع شبهات و شکوک از دل است -
[۲] این انعام دوم را ذکر میکند یعنی بعد از دادن نبوت آسان کردن کار نبوت را (وَوَضَعْنَا عَنْكَ وِزْرَكَ) وِزْرَ به بار گفته میشود و وضع وزر برای سبک کردن بار و دور کردن بار گفته میشود و مراد از وزر نبوت است زیرا بار وحی آنقدر زیاده بود که بر نبی صل اللّه وعلیه وسلم در ابتداء چنان هیبتی آمده بود که نزدیک بود که خود را از سرکوه پائین بیاندازد لیکن جبرئیل علیه السلام منع کرد و در زمستان سخت بر او عرق میامد لیکن این بار را اللّه تعالٰی آسان کرد تا آنکه او به طریقه خوب وحی را یاد میگرفت و در رساندن وحی نیز بسیار مصیبت ها و تکالیف بود از سبب مخالفت قوم لیکن آنها را نیز اللّه تعالٰی آسان کرد -
[۳] (أَنْقَضَ) نقیض به آن اوازی گفته میشود که از سبب گران بودن بار میباشد مراد از آن اینجا گران بودن است -
[۴] این انعام سوم رفع ذکر نبی صل اللّه وعلیه وسلم به طریقه های بسیار است اول ذکر او در کلمه تشهد است و در آذان و در خطبات و دوم بر منبرها در روز جمعه و عیدها و در مواعظ - سوم ذکر آن در کتاب های پیشین - چهارم میثاق گرفتن از انبیاء علیه السلام پیش در باره او - پنجم ذکر آن در ملائک - ششم ذکر آن در مقام اطاعت اللّه تعالٰی (اطیعوا اللّه و اطیعوا الرسول) و در مقام رضا (واللّه و رسوله احق ان یرضوه) - هفتم متصف شدن به اخلاق شریف و بلند -