عَمَّ ۱۵۶۸ اَلْکَوْثَر
إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ ﴿۱﴾ فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ ﴿۲﴾ إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ ﴿۳﴾
هرآئینه ما دادیم ترا بسیار چیز مفید را ﴿۱﴾
پس نماز گذار خاص برای رب خود و قربانی کن ﴿۲﴾
هرآئینه دشمن تو خاص همان است بی خیر (دم بریده) ﴿۳﴾
ربط: این سوره با سوره پیش از چندین وجوه است وجه اول اینست که در سوره پیش بر کدام اوصاف زجر بود در این سوره به اوصاف ضد آن امر میدهد - وجه دوم این است که در آن سوره مکذب بالدین ذکر شد و آن دشمن نبی صل اللّه وعلیه وسلم است در این سوره برای ابتر کردن آن امور را ذکر میکند -
دعویٰ این سوره: سه امور برای مغلوبیت دشمن است و یک نام اللّه تعالٰی (رب) و یک صفت فعلیه آن ذکر شده است -
خلاصه سوره:
اولاً نعمت کوثر ذکر است که آن قرآن در دنیا است و به سبب آن نوشیدن از کوثر در آخرت حاصل میشود (و در این ضمناً امر به بیان کردن قرآن است) باز دو آداب برای دعوت کننده است و در آن رد شرک در عبادت بدنیه و مالیه ذکر است - و باز نتیجه آنرا به مغلوبیت دشمن ذکر میکند که این نعمت دیگر است -
فائده: از این تا الناس خطابات برای اهل قرآن است و برای آنها اداب را ذکر میکند -
[۱] در این در ظاهر نعمت به نبی صل اللّه وعلیه وسلم است و در ضمناً حکم به دعوت الی القرآن است یعنی ان اعطیناک الکوثر فبینه لِلنَّاسِ (پس بیان کن آنرا برای مردم) حاصل این است که در دنیا کوثر قرآن و نبوت است و در آخرت کوثر حوض یا نهر است هر که در دنیا از قرآن خیر و هدایت حاصل کرد در آخرت از آن کوثر سیرابی حاصل میکند قاضی عیاض رحمه اللّه فرموده است که احادیث حوض صحیح است و ایمان بر آن فرض است و این در نزد اهلِ السنة والجماعة به ظاهر حمل است تاویل در آن شده نمی تواند -
[۲] این آداب برای اهل قرآن است (فَصَلِّ) در این صلوة خمسة و صلوة عید و صلوة مزدلفه و همه صلوة نفلی شامل است (لِرَبِّكَ) در این تعریض بر مشرکان است که آنها صلوة میکنند یا اجزاء صلوة (قیام ، رکوع ، سجده) میکنند برای معبودان باطل یعنی بت ها ، قبرها ، آفتاب ، مهتاب وغیره تو خلاف آنرا بکن (وَانْحَرْ) نحر شتران، اگر در منا باشد یا در دیگر اوقات و مکانها باشد و در این نیز از سبب عطف لِرَبِّكَ مراد است برای رد بر مشرکان که آنها نیز نحر و ذبح و نذر برای غیراللّه میکنند و ذکر نحر شترهاست و مراد از آن تمام عبادات مالیه است -
[۳] این نتیجه برای ماقبل است یعنی از سبب کوثر (ازعمل و دعوت) و با اخلاص عبادات بدنیه و مالیه دشمن شما ابتر میشود (شَانِئَكَ) شنان به بغض و کینه گفته میشود ونام آنرا ذکر نکرده است تا این حکم به هر آن کسی شامل شود که این صفات در آن موجود باشد - و مراد از آن بغض کننده به ذات نبی صل اللّه وعلیه وسلم یا بغض کننده با هدایت اوست که قرآن و سنت است بلکه با ذات او هیچ کسی بغض نکرده است لیکن با دین آن بغض کرده است (هُوَ الْأَبْتَرُ) در این اشاره است که ابتریت خاص است به بغض کننده حق ، قرآن و نبی صل اللّه وعلیه وسلم ابتر نیست از سببی که پیروان و شاگردان آن تا قرب قیامت جاری اند و ذکر خیر آنرا میکنند (الْأَبْتَرُ) بتر درلغت به قطع کردن گفته میشود ابتر در انسانها به لاولد (که فرزند آن نباشد) گفته میشود و در چهارپایان که دم آن نباشد گفته میشود و در کارهای دیگر به بی خیر گفته میشود لیکن به آوردن الف لام معرفه اشاره است که کمال بتر است و این سزا هر آن شخص است که بغض میکند به آنچه رسول اللّه صل اللّه وعلیه وسلم آورده است مانند کسی که در آیات صفات تاویلات میکند و همچنین کدام سلفی که به آیات قرآن و احادیث استدلال میکند او از آن نفرت میکند و همچنین صوفیا که غنا را میشنوند و رقص میکنند و برای شنیدن قرآن کریم محکم نمی شوند و همچنین کسی که سخنهای مردم دیگر را و علم های دیگر را بر قرآن و حدیث بهتری و فوقیت میدهند (این همه در ابتر داخل است) -