عَمَّ ۱۵۷۰ اَلنَصْر
إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ ﴿۱﴾ وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا ﴿۲﴾
وقتیکه بیامد مدد اللّه تعالٰی و پیروزی ﴿۱﴾
و تو ببینی مردم را که داخل میشوند در دین اللّه تعالٰی فوج فوج ﴿۲﴾
ربط: این سوره با سوره پیش از چندین وجوه است وجه اول این است که در سوره پیش امر به برائت از مشرکین ذکر شد در این سوره به این برائت کنندگان بشارت ذکر میشود - وجه دوم این است که در آن سوره امر بود به طریقه نفی و در این سوره حکم است به صیغه امر بالتَّسبیح والحَمد والاستِغفَار -
دعویٰ این سوره: بشارت دنیویه است و دو نام اللّه تعلی ذکر است (اللّه، رب)ودعوی توحید در (۳) است -
خلاصه سوره این است:
که اول بشارت به نصرت فتح است در (۱) باز بشارت به زیاده شدن همراهان است در (۲) باز امر است به تسبیح به همراه حمد و استغفار بطور شکر نعمت ها در (۳) -
[۱] در این آیت بشارت است به دو چیز (نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ) در هر دو فرق این است که مراد از (نصر) آماده کردن اسباب است که مکان میباشد و همراهان میباشد و اسلحه میباشد و دیگر سامان ضروری میباشد برای گذراندن زندگی و جهاد کردن ، و (فتح) غلبه بر دشمن است و برای دعوت و جهاد باز کردن دروازه های بسته است -
[۲] در این بشارت سوم را ذکر میکند یعنی در اول مردم اندک اندک در دین اسلام داخل میشدند لیکن بعد از نصرت و فتح فوج فوج داخل میشوند و بعد از فتح مکه نیز چنین شد -
فائده: جواب إِذَا پنهان است یعنی فَذَاک اَجَلُکَ و بنا است بر حدیث ابن عباس رضی اللّه عنهما که امام بخاری روایت کرده است که عمر رضی اللّه عننه از صحابه دیگر پرسان کرد بعضی گفتند که در این برای ما امر به توبه و استغفار است بعد از فتح و نصرت بعضی چپ شدند و ابن عباس رضی اللّه عنهما جواب داد که در این سوره اخبار اجل رسول اللّه صل اللّه وعلیه وسلم است عمر رضی اللّه عنه گفت که در علم من نیز این سخن بود - و از این سبب به این سوره سوره التودیع گفته شده است یعنی رخصت شدن رسول اللّه صل اللّه وعلیه وسلم -